Wetenschappers zowel als mensen uit de praktijk gebruiken de term "virtual community" om op internet gevormde groepen aan te duiden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Open Source Software communities, EBay, de WELL (Rheingold, 1993) en een aantal specifieke usergroupen. Vallen Blogs nu ook onder de term virtual community?

Ook Anita Blanchard stelt zich deze vraag in haar artikel Into the blogosphere. Zij heeft een onderzoek uitgevoerd op de zeer actieve Julie/Julia blog om antwoord te vinden op bovenstaande vraag. Commorg zal dit onderzoek herhalen en uitvoeren binnen drie verschillende blogs: Frankwatching, Hotline to home en de weblog van Marjon. Allereerst zullen we in deze posting kort het onderzoek van Blanchard beschrijven en aanvullen met eigen bevindingen. In de postings die hierop zullen volgen gaan we beginnen met het onderzoek en zullen de resultaten gepubliceerd worden. Om de vraag te beantwoorden of blogs beschouwd kunnen worden als virtuele communities is het noodzakelijk om in de eerste plaats te begrijpen waarom virtual communities zoveel aandacht genieten, en in de tweede plaats om aan te duiden wat dan precies de karakteristieken zijn van een virtual community. Daarna kan er gekeken worden of blogs aan deze eigenschappen voldoen.

Waarom is een virtuele community hip?

De term “virtual community” wordt vaak gebruikt. sommige definities zijn zo breed geworden dat ze referen naar simpelweg elke groep aanwezig op het internet. (Bieber, Engelbart, Furuta, & Hiltz, 2002; Evans, Wedande, Ralston, & van 't Hul, 2001; Falk, 1999; Kardaras, Karakostas, & Papathanassiou, 2003). Harris (1993) vindt dat bet begrip community zijn mening verliest doordat het zo veelvuldig en zonder vaste definitie gebruikt wordt. Maar waar komen al die claims vandaan, waarom willen veel groepen graag gezien worden als een virtual community (VC)? Allereerst omdat VC's bij zouden dragen aan sociale interactie. Rheingold (1993) beargumteert dat VC mensen uit hun sociale isolement haalt, vooral in steden waarin mensen hun buren niet eens kennen. Wellman & Guila (1999) trekken het begrip VC nog breder door te stellen dat het lid zijn van een VC je in contact brengt met mensen over de hele wereld met dezelfde interesses. "This would not necessarily create a global village, but it would expand a person’s village around the globe" (Hampton & Wellman, 2001).

Op lokaak niveau kan een mix van face-to-face communities en VC een verhoogd democratiserings proces en participatiegehalte op gang brengen: tussen face-to-face meetings door blijven mensen met elkaar in contact. (Bakardjieva & Feenberg, 2002; Blanchard & Horan, 1998; Schuler, 1996). Al met al argumenten om te beweren dat ervanuit een VC positieve sociale effecten uitgaan.

Een tweede meer praktische reden voor de mate waarin een VC als belangrijk wordt beschouwd is dat VC er voor zorgen dat op internet ontstane contacten langer houdbaar blijven. De term “community” impliceert een positief emotioneel effect van "erbij horen". Dit effect van erbij willen horen geeft een intrinsieke motivatie voor mensen om bij deze VC te blijven willen horen. (Kuo, 2003; Whitworth & De Moor, 2003). Wanneer mensen het idee hebben bij een VC te horen zullen zij deze VC niet snel verlaten. Je kunt je voorstellen dat deze vorm van intrinsieke motivatie om ergens bij te horen en je in te zetten voor de VC, door veel bedrijven overgenomen zou willen worden. Zie hierover o.a. het proefschrift van Rasters (2004) en het artikel van L.Markus et al. (2000): what makes a virtual organization work?

Een VC verder gedefinieerd.

Maar wat is nu precies een VC? Om antwoord op deze vraag te geven is het volgens Jones (1997) belangrijk om een onderscheid te maken tussen de technologie (de plek waar mensen met elkaar interacteren) en de VC zelf. Door de plek van de VC te begrijpen en de artefacten van deze omgeving zoals de structuur, de inhoud en de postings, kunnen we een beter beeld krijgen van wat een VC nu werkelijk is. Een VC omgeving bestaat volgens Jones (1997) wanneer er aantal eisen voldaan wordt: a) een minimum aantal deelnemerser die b) publiekelijk met elkaar interacteren c) met een variteit aan interactanten waarmee d) er een minimum level van lidmaatschap onstaat over een bepaalde periode. Wanneer aan deze eisen voldaan is kan men spreken van een VC. Blanchard en Markus (2003) vullen de eisen van Jones nog verder aan door in te gaan op de gevoelens die in een VC spelen: een psychologisch gevoel van community. (sense of community = SOC). Zij beweren dat "a sense of community" een essentiele karakteristika en voorwaarde is voor een VC. Doordat in een VC sprake is van langdurige sociale contacten en een sense of community kan men spreken van een VC in plaats van over een groep. Een groep bestaat wellicht ook spontaan, maar is meestal alleen aanwezig voor een korte periode en voor een bepaald doel, bovendien ontbreekt hier het essentiele gevoel van sense of community. McMillan en Chavis (1986) hebben vanuit een face-to-face perspectief SOC verder uitgewerkt en beschreven. SOC moet voldoen aan de volgende eigenschappen: • Gevoel van lidmaatschap: gevoel hebben ergens bij te horen, je identificeren met deze community; • Gevoel hebben invloed te kunnen uitoefenen in de community; • Integratie en het tegemoet komen aan behoeftes: support ontvangen en geven aan mensen in de community; • Gedeelte emotionele band: gevoel van een relatie met elkaar hebben, gedeelde geschiedenis.

Een aantal onderzoeken hebben aangetoond dat bepaalde elementen van SOC aanwezig zijn binnen virtual communities. Zo zijn er artikelen te vinden over de aanwezigheid van lidmaatschap, community-grenzen, het gebruik van symbolen, gedeelde normen en waarden. (o.a. Herring, 1999, Greer, 2000, Preece, 1999). Dus als een gevoel van SOC voor kan komen binnen virtual communities, kunnen we nu ook BLOGS beschouwen als een virtuele community? Bezitten blogs nu ook een aantal van deze eigenschappen om mensen te lijmen en te behouden?

BLOGS als virtuele communitiies?

Hebben blogs dezelfde karakteristieken als die van een virtuele omgeving? Blogs, oftewel weblogs zijn interactieve webpagina's van een of soms meerdere blog eigenaren. Hierop worden regelmarig blogposts geplaatst. Blogs kunnen gaan over een bepaald onderwerp, een interessante gebeurtenis of een uiting zijn van persoonlijke gevoelens en gedachten, zoals een dagboek. Wanneer informatie toegevoegd word door de blog eigenaar verschijnt deze posting boven aan de blog. Voor buitenstaanders is het mogelijk om op deze blogs direct te reageren (het plaatsen van een comment) of om de blog eigenaar te e-mailen. Hierdoor kan er interactie ontstaan met de lezers van de blog of met de blog eigenaar. Vaak hebben blogs allerlei links toegevoegd naar andere blogs of internet pagina's.

Kunnen nu spreken van een virtuele plek zoals genoemd is als voorwaarde voor een virtual community? Als we de voorwaarde van Jones (1997) als leidraad zouden nemen dan zou men NIET kunnen spreken van een virtuele plek waar mensen elkaar publiekelijk ontmoeten: er kan wel commentaar geplaatst worden op een blog, maar daarvoor moet men iets schrijven in een apart kadertje buiten de hoofdpagina van de blog om. Anderen zeggen dat doordat blogs zo vaak ge-update worden, er toch veel interactie plaats vind tussen auteur en publiek. De auteur kan overigens aan het aantal bezoeken (of hits) zien dat zijn of haar blog veel bezocht wordt. Interactie is hiermee bewezen voor de blogs. Natuurlijk zijn er mensen die alleen maar de blogs lezen, zonder ooit te reageren (de zogenaamde Lurkers). Als we nu opnieuw naar de definitie van Jones kijken dan kunnen we wel zeggen dat Blogs voldoen aan de eisen van een virtuele plek waar mensen elkaar ontmoeten en met elkaar interacteren. er is ook bewijs dat er op een heel aantal blogs sprake is van een langdurig lidmaatschap. Kunnen we nu ook spreken van een gevoel van community? (SOC)

De uitkomsten van Blanchard gaven aan dat men in het geval van het Julie/Julia Project wel kon spreken van een virtuele setting, maar dat het gevoel van bij een community te horen, niet zoveel gehoor kreeg. Gemeten op een vijf-punts schaal gaf het publiek aan neutraal te staan tegenover het begrip Sense of Community.

We zullen de aanbevelingen voor verder onderzoek aangegeven door Blanchard meenemen in ons eigen onderzoek binnen drie verschillende logs. Wordt vervolgd.